AI in de industrie is voor veel maakbedrijven geen toekomstmuziek meer: volgens Rabobank gebruikte in 2025 inmiddels 29 procent van de Nederlandse industriële bedrijven AI, tegen 15 procent in 2022. Het snelste resultaat haal je niet op de werkvloer met robots, maar bij de processen eromheen: planning, orderverwerking, documentatie en kwaliteitscontrole. Hieronder lees je waar AI in de industrie nu echt werkt, hoe je klein begint en wat je moet weten over de AI-verordening.
Hoe ver is AI in de Nederlandse industrie?
Het onderzoek van Rabobank laat een duidelijk beeld zien. Grote bedrijven met 250 of meer medewerkers lopen voorop: 64 procent gebruikt AI. Bij kleinere industriële bedrijven is dat 21 procent. Nederland scoort daarmee boven het EU-gemiddelde, maar blijft achter bij landen als België, Denemarken en Zweden.
Dezelfde onderzoekers schatten dat ongeveer 40 procent van de taken in de industrie door AI ondersteund of geautomatiseerd kan worden. Het potentieel is het grootst bij verkoop, administratie en productieplanning, en kleiner bij het handwerk zelf. Voor het MKB is dat goed nieuws: de kansen liggen vaak op kantoor, niet in de fabriekshal.
Waar levert AI in de industrie het snelst resultaat?
Wie begint met AI in de industrie, kiest het best een proces waar veel repetitief werk, vaste patronen en bruikbare data samenkomen. Vijf plekken die zich daarvoor lenen:
- Orderverwerking. Bestellingen komen binnen via e-mail, pdf en Excel. AI leest ze uit en zet ze in je ERP. Hoe dat werkt lees je in ons artikel over AI orderverwerking.
- Productieplanning. AI helpt bij het afwegen van capaciteit, levertijden en materiaalbeschikbaarheid, waarbij de planner de eindbeslissing houdt.
- Voorraad en inkoop. Vraagvoorspelling voorkomt tekorten en overvoorraad. Zie hiervoor AI voorraadbeheer automatiseren.
- Technische documentatie. Handleidingen, werkinstructies en SOP's schrijf en onderhoud je sneller, zoals beschreven in AI voor technische documentatie.
- Kwaliteitscontrole. Beeldherkenning kan afwijkingen op producten signaleren, mits je voldoende goede voorbeeldbeelden hebt om het systeem te trainen.
Predictive maintenance: kansrijk, maar niet vanzelfsprekend
Voorspellend onderhoud klinkt aantrekkelijk: AI signaleert slijtage voordat een machine uitvalt. In de praktijk blijkt het lastig. Experts uit de Nederlandse maakindustrie noemden in een discussie van Mikrocentrum en DSPE onder meer dat veel bedrijven alles meten zonder te weten wat ze met de data willen, en dat machineparken vaak bestaan uit apparatuur van tientallen leveranciers die moeilijk te koppelen is. Dat artikel dateert van 2023, maar de kernvragen over data en integratie zijn nog altijd het startpunt: begin met één machine of één storingstype waar stilstand veel kost.
Zo begin je met AI in je productiebedrijf
Een werkbare aanpak voor het MKB bestaat uit vier stappen:
- Kies één proces met meetbare pijn. Denk aan uren die wekelijks verdwijnen aan handmatig overtypen of zoeken.
- Check je data. Rabobank noemt betrouwbare data, doordachte systeemkoppelingen en training van medewerkers als voorwaarden voor succes.
- Start met een pilot van enkele weken. Meet vooraf en achteraf hoeveel tijd of fouten het scheelt.
- Laat medewerkers meebouwen. De productiviteitswinst ontstaat volgens hetzelfde onderzoek pas als mensen AI echt dagelijks gebruiken.
Wil je processen volledig laten draaien zonder tussenkomst, lees dan eerst AI-automatisering voor de keuzes die daarbij horen.
Waarom AI in de industrie juist nu interessant is
De arbeidsmarkt voor de industrie is krap en blijft dat volgens Rabobank ook. Een vergrijzende beroepsbevolking maakt het moeilijk om groei te halen uit extra personeel. AI hoeft geen mensen te vervangen, maar kan routinewerk uit handen nemen, zodat vakmensen tijd houden voor werk waar hun kennis écht nodig is.
AI-verordening: wat geldt er voor maakbedrijven?
De Europese AI-verordening raakt ook industriële bedrijven, al zijn de data inmiddels verschoven. Volgens de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744), die op 27 juli 2026 in werking trad, gelden de verplichtingen voor hoogrisicosystemen uit bijlage III nu vanaf 2 december 2027. Voor AI die is ingebouwd in gereguleerde producten, zoals machines, is dat 2 augustus 2028. Bronnen: National Law Review en Praxikon.
Dat betekent niet dat je nog niets hoeft te doen. De transparantieregels uit artikel 50 gelden volgens deze bronnen wel vanaf 2 augustus 2026, en AI-geletterdheid en de verboden praktijken zijn al sinds 2 februari 2025 van toepassing. Zorg dus dat medewerkers die met AI werken weten wat ze doen, en leg vast welke AI-systemen je gebruikt. Persoonsgegevens in AI-tools vragen daarnaast om aandacht voor de AVG, zie AI en AVG.
Veelgestelde vragen
Hoeveel Nederlandse industriële bedrijven gebruiken AI?
Volgens Rabobank gebruikte in 2025 ongeveer 29 procent van de industriële bedrijven AI, tegenover 15 procent in 2022. Bij grote bedrijven is dat 64 procent, bij kleinere bedrijven 21 procent.
Waar begin je met AI in de industrie?
Begin bij een repetitief proces met bruikbare data, zoals orderverwerking, planning of documentatie. Een kleine pilot van enkele weken laat snel zien of het loont.
Is predictive maintenance geschikt voor het MKB?
Het kan, maar begin klein. Kies één machine of storingstype waar stilstand veel kost en zorg eerst dat je data betrouwbaar zijn en gekoppeld kunnen worden.
Wat vraagt de AI-verordening van maakbedrijven?
Medewerkers die met AI werken moeten voldoende AI-geletterd zijn en transparantieregels gelden sinds 2 augustus 2026. De hoogrisicoverplichtingen zijn uitgesteld naar 2 december 2027, en voor AI in gereguleerde producten naar 2 augustus 2028.
Job zit ook aan tafel op 18 november. Stel je vraag daar.
Reserveer een stoel