AI compliance notariaat betekent: kunnen aantonen dat elke AI-toepassing op je kantoor past binnen je geheimhoudingsplicht, de AVG, de kaders van de KNB en de Europese AI-verordening. Het goede nieuws is dat je dat niet in één keer hoeft te regelen. Met vier lagen en een vaste werkwijze heb je het kantoor binnen enkele weken op orde.
Waarom AI compliance notariaat méér is dan de AVG
Een notaris werkt met de gevoeligste gegevens die een cliënt heeft: identiteit, vermogen, familieverhoudingen. Daarom stapelen de regels zich op. Je geheimhoudingsplicht gaat verder dan de AVG, en de AI-verordening komt daar sinds 2025 en 2026 stapsgewijs overheen te liggen.
De KNB noemt in haar AI-afwegingskader (deel 2, versie 1.0 van oktober 2025) onder meer de AVG, de UAVG, de Wjsg, de Wpg en de AI Act als wetgeving waaraan een AI-systeem moet voldoen. Ook stelt de KNB dat de notaris eindverantwoordelijk blijft, ook als AI een deel van het werk doet.
Praktisch kun je het zo ordenen:
- Geheimhouding en beroepsregels (leidend voor wat je mag invoeren).
- AVG en UAVG (voor hoe je persoonsgegevens verwerkt).
- Het KNB-afwegingskader (voor hoe je een tool selecteert).
- De AI-verordening (voor transparantie, geletterdheid en later hoog-risico-eisen).
Laag 1 en 2: geheimhouding en AVG
Het uitgangspunt van de KNB is helder: de geheimhoudingsplicht blijft volledig gelden. Voer geen persoonsgegevens, en zeker geen bijzondere persoonsgegevens, in systemen die ermee kunnen trainen of die buiten je controle vallen. Gratis tools bieden volgens de KNB doorgaans onvoldoende waarborgen voor dossiers.
Waar staat je data? AI-dataopslag in Europa
Vraag elke leverancier waar gegevens worden opgeslagen en verwerkt, hoe lang, wie erbij kan en of ze worden gebruikt om het model te trainen. De KNB noemt ook beveiliging, certificeringen zoals ISO 27001 en de werkwijze bij incidenten als vaste vragen. Regel daarnaast een verwerkersovereenkomst; hoe dat werkt lees je in ons artikel over AI en AVG.
Binnen en buiten een zaak
De KNB maakt een bruikbaar onderscheid. Binnen een zaak zijn de huidige systemen volgens het kader nog niet veilig genoeg voor vertrouwelijk werk. Buiten een zaak, bijvoorbeeld voor bedrijfsvoering of jurisprudentieonderzoek, kan gebruik wel mogelijk zijn zolang er geen gevoelige gegevens in het systeem komen. Dat verklaart waarom veel kantoren beginnen bij interne taken en pas later naar dossierwerk kijken.
Laag 3: tools selecteren met het KNB-afwegingskader
De KNB geeft vier selectiecriteria: transparantie en uitlegbaarheid, bescherming en geheimhouding van gegevens, eerlijkheid, en AI-awareness. Twee punten vallen op in de praktijk:
- Kies bij voorkeur een uitlegbaar systeem. Kun je het niet uitleggen aan jezelf, je cliënten of je collega's, dan raadt de KNB het gebruik af.
- Zorg dat een natuurlijk persoon de input, de redenering en de output controleert. Bij hoog-risicosystemen is dat onder de AI Act verplicht.
Hoe dat eruitziet bij concrete toepassingen zie je in onze artikelen over AI zoeken in dossiers en AI akten opstellen.
Laag 4: wat de AI-verordening in 2026 van je kantoor vraagt
De regels zijn dit jaar op een aantal punten gewijzigd. De Digital Omnibus on AI is vastgesteld als Verordening (EU) 2026/1744, op 24 juli 2026 gepubliceerd en op 27 juli 2026 in werking getreden. Dit zijn de gevolgen die voor een notariskantoor het meest relevant zijn.
Transparantie: geldt sinds 2 augustus 2026
Artikel 50 is niet uitgesteld. De KNB meldde op 4 augustus 2026 dat de transparantieplicht sinds 2 augustus geldt: mensen moeten weten dat ze met een AI-systeem communiceren, en AI-gegenereerde teksten, beelden of video's op je website of social media moeten als zodanig worden aangeduid. De KNB adviseert kantoren een standaardtekst af te spreken en schriftelijk vast te leggen. Alleen de machineleesbare markering voor generatieve systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, heeft uitstel tot 2 december 2026.
AI-geletterdheid: sinds 2 februari 2025
De verplichting uit artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025 en is niet uitgesteld. In de herziene tekst moet je maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen, rekening houdend met kennis, ervaring en context. Een vast kennisniveau of certificaat per medewerker is niet verplicht. De KNB adviseert in het kader om trainingen bij te houden en een AI-officer aan te wijzen.
Hoog risico: later, maar niet vergeten
De verplichtingen voor hoog-risicosystemen uit bijlage III schuiven op van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027. Voor AI in gereguleerde producten wordt dat 2 augustus 2028. Of een toepassing op jouw kantoor onder hoog risico valt, hangt af van wat de tool precies doet. Toets dat per toepassing in plaats van op titel, en laat het vastleggen in je AI-beleid.
AI-governance in de praktijk: audittrail en vaste werkwijze
Compliance wordt pas hard als je het kunt aantonen. Een werkbare minimale inrichting:
- Een register van alle AI-tools: doel, leverancier, soort gegevens, verwerkersovereenkomst, eigenaar.
- Een vaste regel per tool: wat mag erin, wat nooit.
- Een controlestap met naam en datum: wie heeft de output gecontroleerd?
- Een logboek of audittrail waar de tool dat ondersteunt, zodat je later kunt herleiden wat AI deed.
- Een standaardtekst voor transparantie naar cliënten en op je website.
- Een jaarlijkse herziening, want de KNB noemt het kader zelf een levend document.
AI-risico's in het notariaat: waar het misgaat
De KNB noemt als belangrijkste risico's bias, hallucinaties, deepfakes en juridische, reputatie- en milieurisico's. Voor een kantoor betekent dit vooral: controleer verwijzingen en bedragen altijd zelf, en verifieer identiteitsstukken en beeldmateriaal met de bestaande procedures. Een overzicht van de toepassingen waar je kunt beginnen vind je in AI voor notarissen.
Veelgestelde vragen
Mag een notaris ChatGPT of andere gratis AI-tools gebruiken?
Voor dossiers raadt de KNB gratis off-the-shelf-tools af, omdat die doorgaans onvoldoende waarborgen bieden. Voor taken buiten een zaak, zonder gevoelige gegevens, kan gebruik wel mogelijk zijn.
Moet ik cliënten vertellen dat ik AI gebruik?
De KNB adviseert expliciet te vermelden wanneer AI is gebruikt en cliënten te kunnen uitleggen hoe het werkt. Sinds 2 augustus 2026 geldt bovendien de transparantieplicht van artikel 50 van de AI-verordening, onder meer voor chatbots en AI-gegenereerde content.
Is AI-geletterdheid op mijn kantoor verplicht?
Ja, de verplichting geldt sinds 2 februari 2025. Je moet maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen, maar een vast niveau of certificaat per medewerker is niet voorgeschreven.
Wanneer gelden de hoog-risicoregels van de AI-verordening?
Voor bijlage III-systemen vanaf 2 december 2027, voor AI in gereguleerde producten vanaf 2 augustus 2028. Of jouw toepassing eronder valt, toets je per tool.
Wat is de eerste stap voor AI-compliance op mijn notariskantoor?
Maak een overzicht van alle AI-tools die al in gebruik zijn, ook de gratis. Leg daarna per tool vast wat erin mag en wie de output controleert.
Job zit ook aan tafel op 16 december. Stel je vraag daar.
Reserveer een stoel
